Cervical Disc Arthroplasty

Symptoms

علائم دیسک گردن (فتق دیسک گردن)

ستون فقرات گردنی از هفت مهره (C1 تا C7) تشکیل شده است که بین بیشتر این مهره‌ها، دیسک‌هایی قرار دارند. دیسک مانند یک بالشتک انعطاف‌پذیر عمل می‌کند و علاوه بر جذب ضربات، امکان حرکت طبیعی گردن را فراهم می‌کند. با افزایش سن، انجام فعالیت‌های سنگین، آسیب‌های ورزشی یا تصادفات، ممکن است دیسک دچار فرسایش یا پارگی شده و بخشی از آن به سمت کانال نخاعی یا ریشه‌های عصبی بیرون‌زدگی پیدا کند. به این وضعیت «دیسک گردن» یا «فتق دیسک گردن» گفته می‌شود.

شدت علائم در بیماران مختلف یکسان نیست. بعضی افراد تنها درد خفیف گردن دارند، در حالی که در برخی دیگر فشار بر روی اعصاب یا نخاع می‌تواند موجب ضعف اندام‌ها، اختلال در راه رفتن یا حتی مشکلات حرکتی جدی شود. به همین دلیل، تشخیص و درمان به‌موقع اهمیت زیادی دارد.

شایع‌ترین علائم دیسک گردن

• درد گردن که ممکن است به صورت مداوم یا متناوب باشد.
• خشکی و کاهش دامنه حرکات گردن.
• افزایش درد هنگام چرخاندن یا خم کردن گردن.
• درد تیرکشنده از گردن به شانه، بازو، ساعد یا دست.
• بی‌حسی یا احساس خواب‌رفتگی در انگشتان.
• احساس گزگز یا سوزن‌سوزن شدن دست‌ها.
• ضعف عضلات بازو یا دست.
• کاهش قدرت گرفتن اشیا یا افتادن وسایل از دست.
• سردرد، به‌ویژه در ناحیه پشت سر، در برخی بیماران.

درد گردن چگونه است؟

شایع‌ترین علامت دیسک گردن، درد در ناحیه گردن است. این درد ممکن است پس از بیدار شدن از خواب، کار طولانی با کامپیوتر، مطالعه، رانندگی یا فعالیت‌های روزمره تشدید شود. بعضی بیماران درد را به صورت احساس گرفتگی یا اسپاسم عضلات توصیف می‌کنند، در حالی که برخی دیگر درد تیز یا سوزشی را تجربه می‌کنند.

انتشار درد به شانه و دست

اگر دیسک بر روی یکی از ریشه‌های عصبی فشار وارد کند، درد از گردن به سمت شانه، بازو، ساعد و حتی انگشتان منتشر می‌شود. این درد معمولاً در یک سمت بدن ایجاد می‌شود و ممکن است هنگام سرفه، عطسه یا خم کردن گردن شدت بیشتری پیدا کند.

بی‌حسی و گزگز

فشار بر روی عصب می‌تواند باعث بی‌حسی، مورمور یا گزگز در قسمت‌های مختلف دست شود. محل این علائم به این بستگی دارد که کدام ریشه عصبی تحت فشار قرار گرفته باشد. به همین دلیل پزشک با بررسی محل بی‌حسی می‌تواند تا حدود زیادی محل درگیری دیسک را تشخیص دهد.

ضعف عضلات

یکی از علائم مهم، کاهش قدرت عضلات است. بیمار ممکن است هنگام بلند کردن اجسام، باز کردن در بطری، نوشتن، تایپ کردن یا گرفتن اشیای کوچک دچار مشکل شود. ضعف عضلانی از علائمی است که باید جدی گرفته شود، زیرا در برخی موارد نشان‌دهنده آسیب قابل توجه به عصب است.

علائم فشار بر نخاع (میلوپاتی گردنی)

در برخی بیماران، بیرون‌زدگی دیسک تنها بر روی ریشه عصبی فشار وارد نمی‌کند، بلکه باعث فشار بر نخاع نیز می‌شود. این وضعیت که «میلوپاتی گردنی» نام دارد، اهمیت بسیار زیادی دارد و معمولاً نیازمند بررسی سریع توسط جراح ستون فقرات است.

• اختلال در تعادل هنگام راه رفتن.
• احساس سنگینی پاها.
• کند شدن حرکات دست.
• دشواری در بستن دکمه لباس یا انجام حرکات ظریف.
• افتادن مکرر وسایل از دست.
• کاهش مهارت نوشتن.
• احساس شوک الکتریکی در ستون فقرات هنگام خم کردن گردن (علامت لرمیت در برخی بیماران).
• در موارد پیشرفته، اختلال در کنترل ادرار یا مدفوع.

چه زمانی باید سریع به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر، مراجعه سریع به پزشک ضروری است:

• ضعف ناگهانی دست یا پا.
• بی‌اختیاری ادرار یا مدفوع.
• اختلال واضح در راه رفتن یا حفظ تعادل.
• درد بسیار شدید و غیرقابل کنترل.
• بی‌حسی پیشرونده.
• کاهش سریع قدرت عضلات.

آیا همه دیسک‌های گردن علامت دارند؟

خیر. بسیاری از افراد در تصویربرداری MRI دارای بیرون‌زدگی یا فرسودگی دیسک هستند، اما هیچ علامتی ندارند. بنابراین مشاهده دیسک در MRI به تنهایی به معنی نیاز به درمان یا جراحی نیست. تصمیم‌گیری برای درمان همیشه بر اساس مجموعه‌ای از عوامل شامل علائم بیمار، معاینه عصبی و یافته‌های تصویربرداری انجام می‌شود.

آیا همه بیماران نیاز به جراحی دارند؟

خوشبختانه پاسخ منفی است. بیشتر بیماران مبتلا به دیسک گردن با درمان‌های غیرجراحی مانند استراحت نسبی، دارو، فیزیوتراپی و اصلاح فعالیت‌های روزمره بهبود پیدا می‌کنند. جراحی معمولاً زمانی توصیه می‌شود که درد شدید و مقاوم به درمان باشد، ضعف عضلات ایجاد شود، فشار بر نخاع وجود داشته باشد یا کیفیت زندگی بیمار به طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار گرفته باشد.

Diagnosis

تشخیص دیسک گردن و انتخاب بهترین روش درمان

تشخیص صحیح دیسک گردن، مهم‌ترین مرحله در انتخاب بهترین روش درمان است. بسیاری از افراد تنها با مشاهده عبارت «دیسک گردن» در گزارش MRI تصور می‌کنند که به جراحی نیاز دارند، در حالی که تصمیم‌گیری درباره درمان تنها بر اساس MRI انجام نمی‌شود. پزشک با بررسی دقیق علائم بیمار، معاینه عصبی و نتایج تصویربرداری، مشخص می‌کند که آیا درمان غیرجراحی کافی است یا بیمار از جراحی سود خواهد برد.

در بسیاری از موارد، شدت تغییرات مشاهده‌شده در MRI با شدت علائم بیمار یکسان نیست. برخی افراد دارای بیرون‌زدگی قابل توجه دیسک هستند اما هیچ علامتی ندارند، در حالی که گاهی یک بیرون‌زدگی کوچک می‌تواند فشار قابل توجهی بر عصب وارد کرده و درد یا ضعف شدیدی ایجاد کند. بنابراین تشخیص صحیح، ترکیبی از علم، تجربه و بررسی دقیق وضعیت بیمار است.

۱. شرح حال (Medical History)

اولین و مهم‌ترین مرحله، گفت‌وگوی دقیق پزشک با بیمار است. اطلاعاتی که بیمار در این مرحله ارائه می‌دهد، نقش مهمی در تشخیص بیماری دارد.

پزشک معمولاً درباره موارد زیر سؤال می‌کند:

• شروع درد از چه زمانی بوده است؟
• آیا درد ناگهانی شروع شده یا به تدریج ایجاد شده است؟
• محل دقیق درد کجاست؟
• آیا درد به شانه، بازو یا انگشتان انتشار پیدا می‌کند؟
• کدام انگشتان دچار بی‌حسی یا گزگز هستند؟
• آیا بیمار احساس ضعف در دست یا پا دارد؟
• آیا سابقه تصادف یا ضربه به گردن وجود دارد؟
• آیا درد شب‌ها بیمار را از خواب بیدار می‌کند؟
• آیا علائم در حال پیشرفت هستند یا ثابت مانده‌اند؟
• چه درمان‌هایی تاکنون انجام شده و چه میزان مؤثر بوده‌اند؟

۲. معاینه عصبی (Neurological Examination)

پس از گرفتن شرح حال، پزشک معاینه عصبی کاملی انجام می‌دهد. این مرحله یکی از مهم‌ترین بخش‌های تشخیص است و در بسیاری از موارد حتی قبل از مشاهده MRI، محل احتمالی درگیری عصب را مشخص می‌کند.

بررسی قدرت عضلات

قدرت عضلات شانه، بازو، ساعد، مچ و انگشتان به صورت جداگانه بررسی می‌شود. کاهش قدرت ممکن است نشان‌دهنده فشار روی یکی از ریشه‌های عصبی باشد.

بررسی حس اندام‌ها

پزشک نواحی مختلف پوست دست و بازو را از نظر لمس، درد و احساس سوزن بررسی می‌کند. محل بی‌حسی می‌تواند اطلاعات ارزشمندی درباره ریشه عصبی درگیر در اختیار پزشک قرار دهد.

بررسی رفلکس‌ها

رفلکس‌های طبیعی بدن توسط چکش معاینه بررسی می‌شوند. کاهش یا افزایش رفلکس‌ها می‌تواند نشان‌دهنده آسیب ریشه عصبی یا فشار بر نخاع باشد.

بررسی تعادل و راه رفتن

در بیمارانی که احتمال فشار بر نخاع وجود دارد، پزشک نحوه راه رفتن، حفظ تعادل، هماهنگی حرکات و عملکرد دست‌ها را بررسی می‌کند. این معاینات در تشخیص میلوپاتی گردنی اهمیت زیادی دارند.

۳. تست‌های اختصاصی گردن

در برخی بیماران، تست‌های بالینی ویژه‌ای انجام می‌شود تا مشخص شود آیا درد بیمار ناشی از فشار بر ریشه عصبی است یا علت دیگری دارد.

تست اسپارلینگ (Spurling Test)

در این تست، پزشک گردن بیمار را در جهت خاصی حرکت داده و فشار کنترل‌شده‌ای وارد می‌کند. اگر درد از گردن به سمت بازو منتشر شود، احتمال فشار بر ریشه عصبی افزایش می‌یابد.

علامت لرمیت (Lhermitte Sign)

در برخی بیماران، خم کردن گردن باعث احساس عبور جریان برق در ستون فقرات یا اندام‌ها می‌شود که می‌تواند نشانه فشار بر نخاع باشد.

۴. تصویربرداری

MRI؛ مهم‌ترین روش تشخیص

MRI بهترین روش برای بررسی دیسک گردن، نخاع، ریشه‌های عصبی و بافت‌های نرم است. این روش بدون اشعه انجام می‌شود و اطلاعات بسیار دقیقی در اختیار پزشک قرار می‌دهد.

در MRI می‌توان موارد زیر را مشاهده کرد:

• محل دقیق بیرون‌زدگی دیسک
• شدت فشار بر عصب
• شدت فشار بر نخاع
• تغییرات نخاع
• تعداد دیسک‌های درگیر
• وجود تنگی کانال نخاعی
• آرتروز مفاصل گردن

رادیوگرافی ساده (X-ray)

رادیوگرافی ساده ساختمان استخوانی ستون فقرات را نشان می‌دهد. اگرچه دیسک در این تصویر دیده نمی‌شود، اما وضعیت مهره‌ها، میزان آرتروز، انحناهای طبیعی گردن و بی‌ثباتی احتمالی قابل بررسی است.

رادیوگرافی دینامیک (Flexion & Extension X-ray)

در برخی بیماران، عکس‌های خم و باز کردن گردن برای بررسی حرکت مهره‌ها و تشخیص بی‌ثباتی ستون فقرات درخواست می‌شود. این بررسی در انتخاب بین آرتروپلاستی و فیوژن اهمیت زیادی دارد.

سی‌تی‌اسکن (CT Scan)

سی‌تی‌اسکن بیشتر برای بررسی ساختار استخوان‌ها، خارهای استخوانی، شکستگی‌ها و برنامه‌ریزی قبل از جراحی استفاده می‌شود. در برخی موارد، CT اطلاعاتی را نشان می‌دهد که در MRI قابل مشاهده نیست.

۵. نوار عصب و عضله (EMG / NCV)

گاهی علائم بیمار ممکن است ناشی از بیماری‌های دیگری مانند سندرم تونل کارپ، گیر افتادن عصب اولنار یا نوروپاتی محیطی باشد. در این شرایط پزشک ممکن است انجام نوار عصب و عضله را درخواست کند تا مشخص شود منشأ علائم از گردن است یا از اعصاب محیطی.

البته باید توجه داشت که طبیعی بودن نوار عصب و عضله، دیسک گردن را رد نمی‌کند و این آزمایش تنها در برخی بیماران کاربرد دارد.

تشخیص افتراقی

همه دردهای گردن ناشی از دیسک نیستند. بیماری‌های مختلفی می‌توانند علائمی مشابه ایجاد کنند و باید از یکدیگر افتراق داده شوند.

• کشیدگی عضلات گردن
• آرتروز گردن
• تنگی کانال نخاعی
• سندرم تونل کارپ
• گیر افتادن عصب اولنار
• بیماری‌های شانه مانند پارگی تاندون‌ها
• التهاب مفاصل
• بیماری‌های عصبی مانند MS یا ALS (در موارد خاص)
• تومورهای ستون فقرات
• عفونت‌های ستون فقرات

چه کسانی کاندید مناسبی برای جراحی هستند؟

اکثر بیماران با درمان‌های غیرجراحی بهبود پیدا می‌کنند، اما در برخی شرایط جراحی بهترین گزینه است. پزشک پس از بررسی کامل شرایط بیمار، ممکن است جراحی را توصیه کند اگر:

• درد شدید با درمان‌های دارویی و فیزیوتراپی بهبود پیدا نکند.
• ضعف عضلات ایجاد شده باشد.
• فشار بر نخاع وجود داشته باشد.
• اختلال در راه رفتن ایجاد شده باشد.
• کیفیت زندگی بیمار به طور قابل توجهی کاهش یافته باشد.
• تصویربرداری با علائم بیمار مطابقت داشته باشد.

چه بیمارانی ممکن است برای آرتروپلاستی دیسک گردن مناسب باشند؟

آرتروپلاستی یا کارگذاری دیسک متحرک یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های درمانی دیسک گردن است. این روش برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب آن نیازمند بررسی دقیق توسط جراح ستون فقرات است.

به طور کلی، بیمارانی که درگیری یک یا دو سطح دیسک گردن دارند، مفاصل گردن آن‌ها دچار تخریب شدید نشده است، بی‌ثباتی ستون فقرات ندارند و از نظر شرایط عمومی مناسب هستند، ممکن است کاندید خوبی برای این روش باشند. تصمیم نهایی پس از معاینه، بررسی MRI، رادیوگرافی و سایر یافته‌های بالینی گرفته می‌شود.

Treatment

درمان دیسک گردن

هدف از درمان دیسک گردن، کاهش درد، برطرف کردن فشار از روی اعصاب یا نخاع، بازگرداندن عملکرد طبیعی بیمار و جلوگیری از پیشرفت آسیب‌های عصبی است. انتخاب بهترین روش درمان برای هر بیمار به عوامل متعددی بستگی دارد و هیچ روش واحدی برای همه بیماران مناسب نیست. سن بیمار، شدت علائم، مدت زمان بیماری، محل و اندازه بیرون‌زدگی دیسک، وجود یا عدم وجود فشار بر نخاع، تعداد سطوح درگیر، وضعیت استخوان‌ها، میزان فعالیت بیمار و حتی شغل وی همگی در انتخاب روش درمان نقش دارند.

خوشبختانه امروزه اکثر بیماران مبتلا به دیسک گردن بدون نیاز به جراحی و تنها با درمان‌های محافظه‌کارانه بهبود پیدا می‌کنند. با این حال، در گروهی از بیماران که فشار بر روی عصب یا نخاع باعث درد شدید، ضعف عضلات یا اختلال عملکرد شده است، انجام جراحی می‌تواند بهترین راه درمان باشد.

درمان‌های غیرجراحی

حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد بیماران مبتلا به دیسک گردن در مراحل اولیه با درمان‌های غیرجراحی بهبود قابل توجهی پیدا می‌کنند. هدف این درمان‌ها کاهش التهاب، کنترل درد، کاهش فشار وارد شده بر اعصاب و بازگرداندن بیمار به فعالیت‌های روزمره است.

استراحت نسبی

در روزهای ابتدایی شروع درد، کاهش فعالیت‌های سنگین و اجتناب از حرکات ناگهانی گردن می‌تواند باعث کاهش التهاب و درد شود. البته استراحت طولانی‌مدت توصیه نمی‌شود، زیرا بی‌حرکتی طولانی می‌تواند موجب ضعف عضلات گردن و شانه و طولانی‌تر شدن روند بهبودی شود. معمولاً ادامه فعالیت‌های سبک روزمره، در حد تحمل بیمار، بهترین انتخاب است.

دارودرمانی

پزشک ممکن است بسته به شرایط بیمار از داروهای ضدالتهاب، شل‌کننده‌های عضلانی، داروهای ضد درد یا داروهای مؤثر بر دردهای عصبی استفاده کند. مصرف این داروها باید تنها با تجویز پزشک انجام شود، زیرا هر یک از آن‌ها می‌توانند عوارض یا محدودیت‌های خاص خود را داشته باشند.

داروها معمولاً باعث درمان دیسک نمی‌شوند، بلکه التهاب اطراف عصب را کاهش داده و فرصت لازم را برای بهبود طبیعی بدن فراهم می‌کنند.

فیزیوتراپی

فیزیوتراپی یکی از مؤثرترین روش‌های درمان غیرجراحی است. برنامه درمانی بسته به وضعیت هر بیمار متفاوت بوده و ممکن است شامل تمرینات کششی، تقویت عضلات گردن، اصلاح وضعیت بدن، آموزش نحوه صحیح نشستن و ایستادن، درمان‌های دستی و سایر روش‌های فیزیوتراپی باشد.

تقویت عضلات عمقی گردن و عضلات کمربند شانه‌ای می‌تواند فشار وارد شده بر ستون فقرات گردنی را کاهش داده و احتمال عود علائم را کم کند.

اصلاح سبک زندگی

در بسیاری از بیماران، اصلاح عادات روزمره نقش مهمی در کاهش علائم دارد. رعایت وضعیت صحیح هنگام کار با کامپیوتر، استفاده مناسب از تلفن همراه، تنظیم ارتفاع مانیتور، پرهیز از خم کردن طولانی‌مدت گردن و انجام ورزش منظم از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند روند بهبود را تسریع کنند.

تزریق‌های درمانی

در برخی بیماران که درد شدید و مقاوم به درمان دارند، ممکن است پزشک انجام تزریق‌های تخصصی را پیشنهاد کند. این روش‌ها معمولاً با هدف کاهش التهاب اطراف ریشه عصبی انجام می‌شوند و در همه بیماران ضرورت ندارند. انتخاب این درمان باید پس از بررسی دقیق شرایط بیمار انجام شود.

چه زمانی جراحی لازم است؟

تصمیم به انجام جراحی تنها بر اساس مشاهده دیسک در MRI گرفته نمی‌شود. بسیاری از افراد دارای بیرون‌زدگی دیسک هستند اما هرگز به جراحی نیاز پیدا نمی‌کنند. جراحی زمانی توصیه می‌شود که انتظار رود منافع آن به طور واضح از درمان‌های غیرجراحی بیشتر باشد.

به طور کلی، در شرایط زیر احتمال نیاز به جراحی افزایش پیدا می‌کند:

• ادامه درد شدید با وجود درمان مناسب غیرجراحی.
• ضعف عضلات دست یا بازو.
• فشار بر نخاع (میلوپاتی گردنی).
• اختلال در تعادل یا راه رفتن.
• بی‌حسی پیشرونده.
• کاهش کیفیت زندگی به علت درد یا اختلال عملکرد.
• مطابقت کامل علائم بیمار با یافته‌های معاینه و تصویربرداری.

هدف جراحی، برداشتن فشار از روی عصب یا نخاع، کاهش درد و جلوگیری از آسیب دائمی سیستم عصبی است.

انواع جراحی دیسک گردن

در طول چند دهه گذشته، روش‌های مختلفی برای درمان جراحی دیسک گردن معرفی شده‌اند. انتخاب مناسب‌ترین روش برای هر بیمار به شرایط بالینی، تعداد سطوح درگیر، وضعیت مهره‌ها، وجود آرتروز، سن بیمار و سطح فعالیت وی بستگی دارد.

مهم‌ترین روش‌های جراحی عبارت‌اند از:

• دیسککتومی قدامی و فیوژن گردن (ACDF)
• کارگذاری دیسک متحرک یا آرتروپلاستی دیسک گردن (Cervical Disc Arthroplasty)
• کورپکتومی گردنی (Corpectomy)
• جراحی از مسیر خلفی شامل لامینکتومی یا لامینوپلاستی در بیماران منتخب

در میان این روش‌ها، امروزه «آرتروپلاستی دیسک گردن» یکی از پیشرفته‌ترین دستاوردهای جراحی ستون فقرات به شمار می‌رود. این روش با هدف درمان بیماری، حفظ حرکت طبیعی مهره‌ها و کاهش فشار وارد شده به دیسک‌های مجاور طراحی شده است و در بیماران واجد شرایط می‌تواند جایگزین مناسبی برای فیوژن باشد.

آرتروپلاستی دیسک گردن (دیسک متحرک گردن)

کارگذاری دیسک متحرک گردن یا Cervical Disc Arthroplasty یکی از مهم‌ترین پیشرفت‌های جراحی ستون فقرات در چند دهه اخیر محسوب می‌شود. برخلاف روش سنتی فیوژن که در آن دو مهره به یکدیگر جوش داده می‌شوند، در این روش پس از خارج کردن دیسک آسیب‌دیده، یک پروتز مصنوعی جایگزین آن می‌شود که علاوه بر رفع فشار از روی اعصاب و نخاع، امکان حفظ حرکت طبیعی مهره‌ها را نیز فراهم می‌کند.

هدف اصلی از طراحی این روش، درمان بیماری در کنار حفظ بیومکانیک طبیعی ستون فقرات گردنی است. همین ویژگی باعث شده است که امروزه آرتروپلاستی در بسیاری از مراکز پیشرفته دنیا، برای بیماران واجد شرایط، به عنوان یکی از بهترین گزینه‌های درمانی شناخته شود.

تاریخچه آرتروپلاستی دیسک گردن؛ چگونه دیسک متحرک به وجود آمد؟

تا چند دهه پیش، تقریباً تنها روش جراحی برای درمان فتق دیسک گردن، خارج کردن دیسک و جوش دادن دو مهره به یکدیگر بود؛ روشی که امروزه با نام ACDF (Anterior Cervical Discectomy and Fusion) شناخته می‌شود. این عمل که برای نخستین بار در دهه ۱۹۵۰ توسط جراحان برجسته‌ای مانند اسمیت (Smith)، رابینسون (Robinson) و کلاوارد (Cloward) معرفی شد، انقلابی در درمان بیماری‌های ستون فقرات گردنی ایجاد کرد و همچنان یکی از موفق‌ترین و پرکاربردترین جراحی‌های ستون فقرات در جهان محسوب می‌شود.

با وجود موفقیت بالای ACDF، جراحان به مرور زمان متوجه نکته مهمی شدند. هنگامی که دو مهره به یکدیگر جوش داده می‌شوند، حرکت طبیعی آن قسمت از ستون فقرات از بین می‌رود. در نتیجه، دیسک‌ها و مفاصل مجاور باید حرکت بیشتری را تحمل کنند. این افزایش فشار می‌تواند در برخی بیماران، طی سال‌های بعد، باعث فرسایش سریع‌تر سطوح مجاور شود. به این پدیده «بیماری سگمان مجاور» یا Adjacent Segment Disease (ASD) گفته می‌شود.

اگرچه همه بیماران پس از فیوژن دچار این مشکل نمی‌شوند و بسیاری از بیماران تا سال‌ها بدون هیچ مشکلی زندگی طبیعی دارند، اما همین موضوع باعث شد پژوهشگران به دنبال روشی باشند که علاوه بر درمان بیماری، حرکت طبیعی مهره‌ها را نیز حفظ کند.

ایده حفظ حرکت ستون فقرات

از دهه ۱۹۶۰ میلادی، ایده جایگزین کردن دیسک طبیعی با یک مفصل مصنوعی مطرح شد. هدف این بود که پس از خارج کردن دیسک آسیب‌دیده، به جای جوش دادن مهره‌ها، وسیله‌ای جایگزین شود که بتواند حرکت طبیعی گردن را تا حد امکان حفظ کند.

در آن زمان، فناوری ساخت چنین وسیله‌ای هنوز به اندازه کافی پیشرفته نبود. مشکلاتی مانند جنس فلزات، طراحی مفصل، نحوه اتصال پروتز به استخوان و دوام طولانی‌مدت باعث شد سال‌ها تحقیقات ادامه پیدا کند.

در دهه‌های ۱۹۸۰ و ۱۹۹۰، پیشرفت مهندسی پزشکی، آلیاژهای فلزی، فناوری تولید و مطالعات بیومکانیکی باعث شد نسل‌های جدید دیسک‌های مصنوعی طراحی شوند. نتایج اولیه این تحقیقات بسیار امیدوارکننده بود و راه را برای استفاده گسترده‌تر از این روش هموار کرد.

ورود دیسک‌های مصنوعی به دنیای پزشکی

در اواخر دهه ۱۹۹۰ و اوایل دهه ۲۰۰۰، نخستین نسل دیسک‌های مصنوعی گردن وارد مطالعات بالینی شد. هزاران بیمار در مراکز معتبر جهان تحت این عمل قرار گرفتند و نتایج آن‌ها به طور دقیق پیگیری شد.

پس از سال‌ها مطالعه و بررسی، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) نخستین دیسک مصنوعی گردن را برای استفاده بالینی تأیید کرد. از آن زمان تاکنون، نسل‌های متعددی از دیسک‌های مصنوعی طراحی شده‌اند که هر یک نسبت به نسل قبل از نظر طراحی، دوام، عملکرد و حفظ حرکت طبیعی ستون فقرات پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند.

امروزه میلیون‌ها بیمار در کشورهای مختلف جهان تحت عمل آرتروپلاستی دیسک گردن قرار گرفته‌اند و نتایج مطالعات طولانی‌مدت نشان داده است که در بیماران منتخب، این روش می‌تواند نتایجی بسیار مطلوب و ماندگار ایجاد کند.

چرا حفظ حرکت اهمیت دارد؟

گردن انسان تنها برای نگه داشتن سر طراحی نشده است. مهره‌های گردنی به گونه‌ای ساخته شده‌اند که امکان خم شدن، باز شدن، چرخش و خم شدن به طرفین را فراهم می‌کنند. این حرکات نتیجه همکاری دقیق دیسک‌ها، مفاصل کوچک مهره‌ها، رباط‌ها و عضلات گردن است.

وقتی یک سطح از ستون فقرات به طور کامل جوش داده می‌شود، حرکت آن قسمت از بین می‌رود. در نتیجه، سطوح بالاتر و پایین‌تر برای جبران این کاهش حرکت، فعالیت بیشتری انجام می‌دهند.

هدف اصلی آرتروپلاستی این است که پس از برداشتن دیسک بیمار، حرکت طبیعی همان سطح تا حد امکان حفظ شود تا الگوی طبیعی حرکت ستون فقرات کمتر تغییر کند.

البته باید توجه داشت که هیچ دیسک مصنوعی نمی‌تواند دقیقاً مشابه دیسک طبیعی انسان عمل کند، اما طراحی‌های جدید توانسته‌اند شباهت بسیار زیادی به حرکت طبیعی گردن ایجاد کنند.

آرتروپلاستی چگونه عمل می‌کند؟

در این جراحی، ابتدا دیسک آسیب‌دیده که باعث فشار بر عصب یا نخاع شده است، به طور کامل خارج می‌شود. سپس به جای آن، یک دیسک مصنوعی با اندازه مناسب در فضای بین دو مهره قرار داده می‌شود.

این پروتز به گونه‌ای طراحی شده است که علاوه بر ایجاد پایداری مناسب، امکان انجام حرکات طبیعی گردن مانند خم شدن، باز شدن، چرخش و حرکات جانبی را نیز فراهم کند.

در نتیجه، هم فشار از روی اعصاب برداشته می‌شود و هم حرکت طبیعی ستون فقرات تا حد زیادی حفظ می‌شود.

آیا همه بیماران باید دیسک متحرک دریافت کنند؟

خیر. یکی از مهم‌ترین نکاتی که باید بیماران بدانند این است که آرتروپلاستی جایگزین همه جراحی‌های دیسک گردن نشده است.

همان‌طور که همه بیماران برای یک نوع درمان مناسب نیستند، همه افراد نیز کاندید مناسبی برای دیسک متحرک نیستند. انتخاب بین آرتروپلاستی و فیوژن باید کاملاً بر اساس شرایط اختصاصی هر بیمار انجام شود.

در برخی بیماران، آرتروپلاستی بهترین انتخاب است؛ اما در برخی دیگر، فیوژن همچنان مطمئن‌ترین و مناسب‌ترین روش درمان محسوب می‌شود. تصمیم نهایی تنها پس از بررسی دقیق علائم، معاینه، تصاویر MRI، رادیوگرافی، وضعیت مفاصل گردن، کیفیت استخوان و سبک زندگی بیمار توسط جراح ستون فقرات گرفته می‌شود.

آرتروپلاستی یا فیوژن؟ کدام روش برای من مناسب‌تر است؟

یکی از متداول‌ترین پرسش‌های بیماران این است که آیا دیسک متحرک (آرتروپلاستی) بهتر از فیوژن (ACDF) است؟ پاسخ این سؤال ساده نیست، زیرا هیچ روش جراحی وجود ندارد که برای تمام بیماران بهترین انتخاب باشد. هر دو روش از جراحی‌های استاندارد و موفق ستون فقرات هستند و هر کدام مزایا، محدودیت‌ها و اندیکاسیون‌های خاص خود را دارند.

امروزه در مراکز معتبر جراحی ستون فقرات دنیا، انتخاب بین آرتروپلاستی و فیوژن بر اساس شرایط هر بیمار انجام می‌شود. هدف جراح انتخاب «جدیدترین» روش نیست، بلکه انتخاب «مناسب‌ترین» روش برای همان بیمار است.

فیوژن گردن (ACDF) چیست؟

در این روش، دیسک آسیب‌دیده به طور کامل خارج می‌شود و فشار از روی نخاع و ریشه‌های عصبی برداشته می‌شود. سپس فضای خالی با یک کیج یا پیوند استخوان پر شده و در بسیاری از موارد توسط پلاک و پیچ ثابت می‌شود تا دو مهره به مرور زمان به یکدیگر جوش بخورند.

این روش بیش از شصت سال است که در سراسر دنیا انجام می‌شود و یکی از موفق‌ترین جراحی‌های ستون فقرات محسوب می‌شود. میلیون‌ها بیمار با این روش درمان شده‌اند و نتایج طولانی‌مدت آن به خوبی شناخته شده است.

آرتروپلاستی دیسک گردن چیست؟

در آرتروپلاستی نیز ابتدا دیسک بیمار به طور کامل خارج شده و فشار از روی نخاع و اعصاب برداشته می‌شود. تفاوت اصلی این است که به جای جوش دادن مهره‌ها، یک دیسک مصنوعی جایگزین دیسک طبیعی می‌شود تا حرکت آن سطح تا حد امکان حفظ شود.

بنابراین هر دو جراحی هدف مشترکی دارند؛ یعنی رفع فشار از روی اعصاب و نخاع. تفاوت اصلی در نحوه بازسازی فضای دیسک پس از خارج کردن آن است.

مزایای آرتروپلاستی دیسک گردن

• حفظ حرکت طبیعی مهره‌های گردنی.
• عدم نیاز به جوش خوردن دو مهره به یکدیگر.
• حفظ بهتر بیومکانیک طبیعی ستون فقرات.
• کاهش فشار وارد شده بر دیسک‌های مجاور نسبت به فیوژن در بسیاری از بیماران.
• کاهش احتمال ایجاد بیماری سگمان مجاور در برخی مطالعات.
• بازگشت سریع‌تر بسیاری از بیماران به فعالیت‌های روزمره.
• رضایت بالای بیماران در مطالعات بلندمدت.

مزایای فیوژن (ACDF)

• یکی از موفق‌ترین و قابل اعتمادترین جراحی‌های ستون فقرات.
• سابقه علمی و بالینی بسیار طولانی.
• مناسب برای طیف وسیعی از بیماران.
• کارایی بسیار بالا در موارد آرتروز شدید، بی‌ثباتی یا تغییر شکل ستون فقرات.
• امکان انجام در شرایطی که آرتروپلاستی مناسب نیست.

آیا دیسک متحرک همیشه بهتر است؟

خیر. یکی از باورهای نادرست این است که چون آرتروپلاستی تکنولوژی جدیدتری محسوب می‌شود، بنابراین همیشه بهترین انتخاب است. در واقع چنین موضوعی از نظر علمی صحیح نیست.

اگر بیماری دارای آرتروز شدید مفاصل گردن، بی‌ثباتی مهره‌ها، پوکی استخوان قابل توجه، بدشکلی ستون فقرات، عفونت، شکستگی یا برخی بیماری‌های دیگر باشد، ممکن است فیوژن نتیجه بسیار مطمئن‌تر و مناسب‌تری ایجاد کند.

بنابراین انتخاب صحیح، وابسته به شرایط هر بیمار است و نه صرفاً جدید بودن تکنولوژی.

نتایج مطالعات علمی چه می‌گویند؟

در دو دهه گذشته، صدها مطالعه علمی در اروپا، آمریکا و سایر کشورهای جهان نتایج آرتروپلاستی دیسک گردن را بررسی کرده‌اند. بسیاری از این مطالعات، بیماران را به مدت ۵، ۷، ۱۰ و حتی بیش از ۱۵ سال پس از جراحی پیگیری کرده‌اند.

نتایج این مطالعات نشان داده است که در بیماران واجد شرایط، آرتروپلاستی می‌تواند کاهش درد، بهبود عملکرد و رضایت بیمار را حداقل در حد فیوژن و در برخی شاخص‌ها حتی بهتر از آن فراهم کند. همچنین در تعدادی از مطالعات، میزان جراحی مجدد در سطوح مجاور پس از آرتروپلاستی کمتر گزارش شده است.

البته باید توجه داشت که همه تحقیقات نتایج کاملاً یکسانی نداشته‌اند و همچنان فیوژن نیز یکی از استانداردهای طلایی درمان دیسک گردن محسوب می‌شود.

آیا دیسک مصنوعی عمر محدودی دارد؟

یکی از نگرانی‌های شایع بیماران، طول عمر دیسک مصنوعی است. خوشبختانه نتایج مطالعات بلندمدت نشان داده‌اند که بسیاری از پروتزهای امروزی حتی پس از بیش از ۱۰ تا ۲۰ سال همچنان عملکرد مطلوبی دارند.

این پروتزها از آلیاژهای بسیار مقاوم و مواد زیست‌سازگار ساخته شده‌اند و برای تحمل میلیون‌ها بار حرکت گردن طراحی شده‌اند. با این حال، مانند هر وسیله پزشکی دیگری، هیچ پروتزی را نمی‌توان مادام‌العمر و بدون احتمال فرسودگی تضمین کرد.

آیا ممکن است بعد از آرتروپلاستی دوباره جراحی لازم شود؟

احتمال نیاز به جراحی مجدد پس از آرتروپلاستی پایین است، اما صفر نیست. در موارد نادری ممکن است به دلایلی مانند جابه‌جایی پروتز، فرسودگی، تشکیل استخوان اضافی اطراف پروتز، آسیب جدید یا پیشرفت بیماری در سایر سطوح ستون فقرات، بیمار به درمان یا حتی جراحی مجدد نیاز پیدا کند.

خوشبختانه این موارد شیوع کمی دارند و بیشتر بیماران سال‌های طولانی بدون مشکل خاص به زندگی عادی خود ادامه می‌دهند.

آیا نتیجه جراحی به نوع پروتز بستگی دارد؟

نوع پروتز یکی از عوامل مؤثر در نتیجه درمان است، اما تنها عامل نیست. تجربه جراح، انتخاب صحیح بیمار، تکنیک دقیق جراحی، کیفیت استخوان، رعایت مراقبت‌های پس از عمل و همکاری بیمار در روند توانبخشی، همگی نقش مهمی در موفقیت درمان دارند.

به همین دلیل، انتخاب یک بیمار مناسب برای آرتروپلاستی، حتی از انتخاب برند پروتز نیز اهمیت بیشتری دارد.

آشنایی با پروتزهای دیسک متحرک گردن

پروتزهای دیسک گردن طی بیش از دو دهه گذشته پیشرفت قابل توجهی داشته‌اند. امروزه شرکت‌های معتبر تجهیزات پزشکی در کشورهای مختلف، انواع متنوعی از دیسک‌های مصنوعی را تولید می‌کنند که هر یک دارای طراحی و ویژگی‌های خاص خود هستند. اگرچه ظاهر این پروتزها با یکدیگر تفاوت دارد، اما هدف اصلی همه آن‌ها یکسان است: حفظ حرکت طبیعی ستون فقرات پس از خارج کردن دیسک آسیب‌دیده.

تمام پروتزهای معتبر دنیا پیش از ورود به بازار، مراحل طولانی طراحی، آزمایش‌های مهندسی، مطالعات حیوانی، کارآزمایی‌های بالینی و دریافت مجوز از سازمان‌های نظارتی مانند FDA آمریکا یا CE اروپا را طی می‌کنند. بنابراین تنها پروتزهایی که ایمنی و کارایی آن‌ها در مطالعات علمی اثبات شده است، وارد استفاده بالینی می‌شوند.

پروتز دیسک گردن از چه موادی ساخته می‌شود؟

بسته به نوع طراحی، پروتزهای دیسک گردن ممکن است از آلیاژهای فلزی، پلیمرهای مهندسی‌شده یا ترکیبی از هر دو ساخته شوند. متداول‌ترین فلزات مورد استفاده شامل تیتانیوم، آلیاژ کبالت-کروم و در برخی مدل‌ها فولاد پزشکی هستند. این مواد به دلیل استحکام بالا، مقاومت در برابر خوردگی و سازگاری مناسب با بدن انسان انتخاب شده‌اند.

در بعضی از مدل‌ها، یک هسته پلیمری بین صفحات فلزی قرار دارد تا حرکت طبیعی‌تری ایجاد شود و نیروهای وارد شده به ستون فقرات را بهتر جذب کند.

برندهای شناخته‌شده دیسک متحرک گردن در جهان

در حال حاضر برندهای مختلفی در سراسر دنیا مورد استفاده قرار می‌گیرند. انتخاب نوع پروتز به عوامل مختلفی از جمله شرایط بیمار، تجربه جراح، دسترسی در هر کشور و تأییدیه‌های قانونی بستگی دارد.

Prestige LP

یکی از شناخته‌شده‌ترین و قدیمی‌ترین پروتزهای دیسک گردن است که سابقه طولانی در مطالعات بالینی دارد. این پروتز در بسیاری از مراکز معتبر جهان مورد استفاده قرار گرفته و نتایج بلندمدت آن در مقالات علمی منتشر شده است.

Mobi-C

این پروتز به دلیل طراحی خاص خود، امکان حرکت طبیعی در چند جهت را فراهم می‌کند. یکی از ویژگی‌های مهم آن این است که در بسیاری از کشورها برای جراحی دو سطحی نیز مجوز استفاده دریافت کرده است.

ProDisc-C Vivo

از جمله پروتزهای شناخته‌شده با سابقه مطالعات علمی مناسب است که طراحی آن بر حفظ پایداری و حرکت طبیعی ستون فقرات تمرکز دارد.

Bryan Disc

یکی از نخستین نسل‌های موفق دیسک‌های مصنوعی گردن بود که نقش مهمی در توسعه فناوری آرتروپلاستی ایفا کرد و راه را برای نسل‌های جدید هموار ساخت.

Simplify Disc

از نسل‌های جدیدتر پروتزهای گردنی است که با هدف کاهش آرتیفکت در MRI و حفظ حرکت طبیعی طراحی شده و در سال‌های اخیر مورد توجه بسیاری از جراحان قرار گرفته است.

M6-C

طراحی این پروتز تا حد امکان تلاش کرده است رفتار بیومکانیکی دیسک طبیعی انسان را شبیه‌سازی کند و علاوه بر حرکت، قابلیت جذب نیرو را نیز تا حدی بازسازی نماید.

سایر برندهای معتبر

• Secure-C
• ESP Cervical Disc
• Baguera C
• Activ-C
• PCM Cervical Disc

هر یک از این پروتزها دارای ویژگی‌های مهندسی خاص خود هستند، اما تاکنون هیچ مطالعه‌ای نشان نداده است که یک برند برای تمام بیماران به طور مطلق از سایر برندها برتر باشد.

آیا بهترین برند برای همه بیماران یکسان است؟

خیر. برخلاف تصور بسیاری از بیماران، انتخاب موفقیت‌آمیز جراحی بیشتر از آنکه به نام برند وابسته باشد، به انتخاب صحیح بیمار و اجرای دقیق جراحی بستگی دارد.

ممکن است یک پروتز برای بیماری بهترین گزینه باشد، اما همان پروتز برای بیمار دیگر انتخاب مناسبی نباشد. به همین دلیل جراح ستون فقرات پس از بررسی کامل شرایط بیمار، مناسب‌ترین پروتز را انتخاب می‌کند.

آیا پروتز دیسک گردن در MRI مشکل ایجاد می‌کند؟

یکی از پرسش‌های رایج بیماران این است که آیا پس از کارگذاری دیسک مصنوعی می‌توان MRI انجام داد؟

در اغلب موارد پاسخ مثبت است. بیشتر پروتزهای مدرن با دستگاه‌های MRI سازگار هستند، هرچند ممکن است بسته به جنس فلز، مقداری آرتیفکت (اختلال تصویری) در اطراف پروتز ایجاد شود. این موضوع معمولاً مانع انجام MRI نمی‌شود و در صورت نیاز، پزشک می‌تواند روش مناسب تصویربرداری را انتخاب کند.

آیا پروتز باعث فعال شدن دستگاه‌های امنیتی فرودگاه می‌شود؟

پروتزهای دیسک گردن بسیار کوچک هستند و معمولاً مشکلی در عبور از گیت‌های امنیتی ایجاد نمی‌کنند. با این حال، در موارد نادر ممکن است دستگاه‌های حساس واکنش نشان دهند. در صورت نیاز، بیمار می‌تواند پزشک خود را از وجود ایمپلنت مطلع کند تا مدارک مربوطه در اختیار وی قرار گیرد.

آیا بعد از آرتروپلاستی می‌توان ورزش کرد؟

در بیشتر بیماران، پس از تکمیل دوره بهبودی و با تأیید جراح، بازگشت به فعالیت‌های ورزشی امکان‌پذیر است. زمان شروع ورزش به نوع فعالیت، شرایط بیمار و روند بهبود بستگی دارد.

پیاده‌روی معمولاً در همان روزهای نخست پس از جراحی آغاز می‌شود، اما ورزش‌های سنگین، وزنه‌برداری، ورزش‌های رزمی یا فعالیت‌های برخوردی باید تنها با نظر پزشک از سر گرفته شوند.

آیا محدودیت دائمی وجود دارد؟

هدف از آرتروپلاستی بازگرداندن بیمار به زندگی طبیعی است. بسیاری از بیماران پس از طی دوره نقاهت می‌توانند به فعالیت‌های روزمره، رانندگی، کار اداری، مطالعه و حتی بسیاری از ورزش‌ها بازگردند. البته رعایت اصول صحیح محافظت از ستون فقرات، حفظ وزن مناسب، انجام ورزش منظم و پرهیز از فعالیت‌های بسیار پرخطر برای سلامت طولانی‌مدت ستون فقرات توصیه می‌شود.

مراحل انجام جراحی آرتروپلاستی دیسک گردن

یکی از نگرانی‌های طبیعی بیماران این است که بدانند در اتاق عمل چه اتفاقی می‌افتد و جراحی چگونه انجام می‌شود. آشنایی با مراحل عمل می‌تواند باعث کاهش اضطراب بیمار و افزایش آمادگی ذهنی او شود.

جراحی آرتروپلاستی دیسک گردن تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود؛ بنابراین بیمار در طول عمل هیچ‌گونه درد یا هوشیاری نخواهد داشت. مدت زمان جراحی بسته به تعداد سطوح درگیر، شرایط بیمار و پیچیدگی عمل معمولاً بین یک تا سه ساعت است.

پس از بیهوشی، بیمار به پشت روی تخت جراحی قرار می‌گیرد و گردن در وضعیت مناسب تثبیت می‌شود. برش جراحی معمولاً در قسمت جلویی گردن و در امتداد یکی از خطوط طبیعی پوست ایجاد می‌شود تا پس از بهبودی، جای زخم کمتر قابل مشاهده باشد.

جراح با عبور از میان لایه‌های طبیعی گردن، بدون آسیب به عضلات اصلی، به ستون فقرات دسترسی پیدا می‌کند. سپس دیسک آسیب‌دیده به طور کامل خارج می‌شود و فشار از روی ریشه‌های عصبی و نخاع برداشته می‌شود. این مرحله که «دکمپرشن» نام دارد، مهم‌ترین بخش جراحی است و هدف اصلی آن برطرف کردن علت علائم بیمار است.

پس از آماده‌سازی فضای دیسک، اندازه مناسب پروتز با دقت انتخاب شده و در محل قرار می‌گیرد. محل قرارگیری پروتز با استفاده از دستگاه فلوروسکوپی (تصویربرداری حین عمل با اشعه ایکس) کنترل می‌شود تا موقعیت آن کاملاً صحیح باشد.

در پایان، محل جراحی شست‌وشو داده شده و لایه‌های مختلف با دقت بسته می‌شوند. در بسیاری از بیماران نیازی به استفاده از درن وجود ندارد و بیمار چند ساعت پس از عمل قادر به راه رفتن خواهد بود.

بعد از جراحی چه اتفاقی می‌افتد؟

پس از پایان عمل، بیمار به بخش ریکاوری منتقل می‌شود تا علائم حیاتی، وضعیت عصبی و میزان درد تحت نظر قرار گیرد. پس از پایدار شدن وضعیت عمومی، بیمار به بخش منتقل می‌شود.

بسیاری از بیماران چند ساعت پس از جراحی قادر به نشستن، ایستادن و راه رفتن هستند. در اغلب موارد، درد تیرکشنده دست بلافاصله یا طی چند روز اول کاهش قابل توجهی پیدا می‌کند، هرچند بهبود کامل بی‌حسی یا ضعف ممکن است به زمان بیشتری نیاز داشته باشد.

مدت بستری در بیمارستان معمولاً یک تا دو روز است، اگرچه در برخی بیماران ممکن است با توجه به شرایط عمومی، مدت بستری کوتاه‌تر یا طولانی‌تر باشد.

دوره نقاهت پس از آرتروپلاستی

۲۴ ساعت اول

• راه رفتن با کمک پرسنل درمانی آغاز می‌شود.
• مصرف مایعات و سپس رژیم غذایی معمول به تدریج شروع می‌شود.
• ممکن است بیمار درد خفیف در محل برش یا احساس ناراحتی هنگام بلع داشته باشد که معمولاً موقتی است.

هفته اول

• پیاده‌روی روزانه توصیه می‌شود.
• بلند کردن اجسام سنگین ممنوع است.
• حرکات ناگهانی گردن باید محدود شوند.
• داروها طبق دستور پزشک مصرف شوند.

دو تا شش هفته

• بیشتر بیماران به فعالیت‌های سبک روزمره بازمی‌گردند.
• رانندگی با نظر پزشک امکان‌پذیر خواهد بود.
• فعالیت‌های اداری معمولاً قابل انجام هستند.

سه ماه اول

در این مرحله بیشتر بیماران بهبود قابل توجهی پیدا کرده‌اند. در صورت تأیید پزشک، تمرینات تقویتی و ورزش‌های سبک آغاز می‌شود.

شش ماه تا یک سال

در این دوره روند ترمیم بافت‌ها کامل‌تر می‌شود و بسیاری از بیماران می‌توانند بدون محدودیت خاص به فعالیت‌های عادی و حتی بسیاری از ورزش‌ها بازگردند.

آیا بعد از عمل گردن حرکت طبیعی خواهد داشت؟

یکی از مهم‌ترین مزایای آرتروپلاستی این است که برخلاف جراحی فیوژن، حرکت سطح جراحی‌شده تا حد زیادی حفظ می‌شود. البته میزان حرکت در افراد مختلف یکسان نیست و به شرایط ستون فقرات، نوع پروتز و روند ترمیم بستگی دارد.

هدف از این جراحی، حفظ حرکت فیزیولوژیک گردن تا حد امکان است، نه افزایش دامنه حرکتی نسبت به حالت طبیعی.

عوارض احتمالی جراحی

مانند هر عمل جراحی دیگری، آرتروپلاستی دیسک گردن نیز ممکن است با عوارضی همراه باشد. خوشبختانه در دست جراحان باتجربه، احتمال بروز عوارض جدی پایین است، اما آگاهی بیمار از این موارد اهمیت دارد.

عوارض احتمالی شامل موارد زیر است:

• عفونت محل جراحی.
• خونریزی یا تشکیل هماتوم.
• آسیب به ریشه عصبی یا نخاع (نادر).
• گرفتگی یا خشونت موقت صدا به علت تحریک عصب راجعه.
• دشواری موقت در بلع که معمولاً طی چند روز یا چند هفته برطرف می‌شود.
• جابه‌جایی پروتز (بسیار نادر).
• تشکیل استخوان اضافی اطراف پروتز (Heterotopic Ossification).
• شل شدن یا فرسودگی پروتز در درازمدت.
• نیاز به جراحی مجدد در موارد نادر.

باید توجه داشت که احتمال بروز این عوارض در همه بیماران یکسان نیست و انتخاب صحیح بیمار، انجام دقیق جراحی و رعایت مراقبت‌های پس از عمل، نقش مهمی در کاهش خطرات دارد.

چه بیمارانی کاندید مناسبی برای آرتروپلاستی نیستند؟

اگرچه آرتروپلاستی یکی از پیشرفته‌ترین روش‌های درمان دیسک گردن است، اما برای همه بیماران مناسب نیست. در برخی شرایط، روش‌های دیگری مانند فیوژن می‌توانند نتیجه مطمئن‌تر و ماندگارتری ایجاد کنند.

به طور کلی، در شرایط زیر ممکن است آرتروپلاستی توصیه نشود:

• پوکی استخوان شدید.
• بی‌ثباتی واضح مهره‌های گردنی.
• تخریب شدید مفاصل فاست.
• بدشکلی قابل توجه ستون فقرات.
• عفونت فعال.
• شکستگی مهره‌ها.
• برخی بیماری‌های التهابی یا روماتولوژیک.
• درگیری چندین سطح همراه با تغییرات شدید دژنراتیو.

تصمیم نهایی همیشه پس از بررسی کامل شرایط بیمار، معاینه، تصاویر MRI و رادیوگرافی توسط جراح ستون فقرات اتخاذ می‌شود.

نتایج جراحی و میزان موفقیت

مطالعات متعدد نشان داده‌اند که در بیماران منتخب، آرتروپلاستی دیسک گردن می‌تواند باعث کاهش قابل توجه درد، بهبود عملکرد، افزایش کیفیت زندگی و بازگشت سریع‌تر به فعالیت‌های روزمره شود. بسیاری از بیماران کاهش درد دست را بلافاصله پس از جراحی تجربه می‌کنند، در حالی که بهبود بی‌حسی یا ضعف عضلات ممکن است طی هفته‌ها یا ماه‌های بعد ادامه یابد.

موفقیت جراحی علاوه بر نوع پروتز، به عوامل متعددی مانند مدت زمان فشار بر عصب یا نخاع، شدت آسیب عصبی پیش از عمل، بیماری‌های زمینه‌ای، کیفیت استخوان، مهارت جراح و همکاری بیمار در رعایت توصیه‌های پس از عمل بستگی دارد.

آرتروپلاستی دیسک گردن در ایران

در سال‌های اخیر، جراحی آرتروپلاستی دیسک گردن به تدریج در ایران نیز گسترش یافته است، اما همچنان در مقایسه با بسیاری از جراحی‌های رایج ستون فقرات، در تعداد محدودی از مراکز انجام می‌شود. انجام این عمل نیازمند تجربه کافی جراح، انتخاب صحیح بیمار، تجهیزات مناسب و دسترسی به ایمپلنت‌های استاندارد است.

یکی از مراکز دانشگاهی فعال در انجام این روش، بیمارستان سینا وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران است. در این مرکز، بیماران واجد شرایط می‌توانند پس از ارزیابی دقیق توسط جراح ستون فقرات، از مزایای انجام این جراحی در یک بیمارستان آموزشی-دانشگاهی بهره‌مند شوند. استفاده از تعرفه‌های دولتی در این مرکز، امکان دسترسی بسیاری از بیماران به این فناوری پیشرفته را با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر از بسیاری از مراکز خصوصی فراهم می‌کند، بدون آنکه از استانداردهای علمی و درمانی کاسته شود.

سؤالات متداول بیماران درباره آرتروپلاستی دیسک گردن

آیا همه بیماران مبتلا به دیسک گردن به جراحی نیاز دارند؟

خیر. خوشبختانه بیشتر بیماران مبتلا به دیسک گردن با درمان‌های غیرجراحی مانند دارودرمانی، فیزیوتراپی، اصلاح فعالیت‌های روزمره و گذشت زمان بهبود پیدا می‌کنند. جراحی تنها در بیمارانی توصیه می‌شود که درد شدید و مقاوم به درمان داشته باشند، دچار ضعف عضلات شده باشند، فشار بر نخاع وجود داشته باشد یا کیفیت زندگی آن‌ها به طور قابل توجهی تحت تأثیر قرار گرفته باشد.

آیا آرتروپلاستی از فیوژن بهتر است؟

هیچ پاسخ واحدی برای این سؤال وجود ندارد. هر دو روش از درمان‌های استاندارد و مورد تأیید مراکز معتبر جراحی ستون فقرات هستند. در بیماران واجد شرایط، آرتروپلاستی مزیت حفظ حرکت مهره‌ها را دارد، اما در برخی بیماران، فیوژن همچنان بهترین و مطمئن‌ترین انتخاب است. تصمیم نهایی بر اساس شرایط اختصاصی هر بیمار گرفته می‌شود.

آیا بعد از عمل، حرکت گردن کاملاً طبیعی خواهد بود؟

هدف آرتروپلاستی حفظ حرکت طبیعی گردن است. در بسیاری از بیماران، دامنه حرکت پس از بهبودی بسیار نزدیک به حالت طبیعی خواهد بود، اما این میزان در افراد مختلف متفاوت است و به شرایط ستون فقرات و روند ترمیم بستگی دارد.

آیا پروتز دیسک گردن ممکن است خراب شود؟

پروتزهای امروزی از مواد بسیار مقاوم و زیست‌سازگار ساخته شده‌اند و برای سال‌های طولانی طراحی شده‌اند. احتمال خرابی یا نیاز به تعویض پایین است، اما مانند هر وسیله پزشکی، هیچ ایمپلنتی را نمی‌توان برای تمام عمر بدون احتمال فرسودگی تضمین کرد.

آیا پس از آرتروپلاستی می‌توان MRI انجام داد؟

بله. بیشتر پروتزهای جدید با دستگاه‌های MRI سازگار هستند. ممکن است مقدار کمی آرتیفکت در اطراف پروتز ایجاد شود، اما در بیشتر موارد انجام MRI امکان‌پذیر است.

آیا پروتز باعث فعال شدن دستگاه‌های امنیتی فرودگاه می‌شود؟

در بیشتر موارد خیر. اندازه پروتز کوچک است و معمولاً مشکلی ایجاد نمی‌کند، اگرچه در موارد نادر ممکن است بسته به نوع تجهیزات امنیتی نیاز به بررسی بیشتر باشد.

چه مدت بعد از عمل می‌توان رانندگی کرد؟

زمان بازگشت به رانندگی به وضعیت بیمار، میزان درد، مصرف داروهای مسکن و نظر جراح بستگی دارد. بیشتر بیماران پس از چند هفته و با تأیید پزشک می‌توانند رانندگی را از سر بگیرند.

چه زمانی می‌توان به محل کار بازگشت؟

بیمارانی که شغل اداری دارند معمولاً زودتر از افرادی که فعالیت بدنی سنگین انجام می‌دهند به کار بازمی‌گردند. زمان دقیق برای هر بیمار متفاوت است و توسط پزشک تعیین می‌شود.

آیا بعد از عمل باید گردنبند طبی استفاده کنم؟

نیاز به گردنبند طبی برای همه بیماران یکسان نیست. بسته به شرایط جراحی و نظر جراح، ممکن است استفاده از گردنبند برای مدت کوتاهی توصیه شود یا اصلاً نیازی به آن نباشد.

آیا می‌توان بعد از عمل ورزش کرد؟

بله. پس از طی دوره بهبودی و با اجازه پزشک، بیشتر بیماران می‌توانند فعالیت‌های ورزشی را به تدریج آغاز کنند. ورزش‌های سبک معمولاً زودتر و ورزش‌های سنگین یا برخوردی دیرتر مجاز خواهند بود.

آیا امکان انجام آرتروپلاستی در دو سطح وجود دارد؟

بله. در برخی بیماران، در صورت وجود شرایط مناسب، آرتروپلاستی در دو سطح نیز قابل انجام است. انتخاب این روش به شرایط ستون فقرات، نوع بیماری و نظر جراح بستگی دارد.

اگر سال‌ها از شروع علائم گذشته باشد، آیا باز هم جراحی مؤثر است؟

در بسیاری از بیماران، حتی پس از گذشت مدت طولانی نیز جراحی می‌تواند باعث کاهش درد و بهبود عملکرد شود. با این حال، اگر فشار بر عصب یا نخاع برای مدت طولانی باقی مانده باشد، ممکن است بهبود ضعف یا بی‌حسی کامل نباشد. به همین دلیل، مراجعه به‌موقع اهمیت زیادی دارد.

آیا دیابت یا سیگار بر نتیجه جراحی تأثیر دارند؟

بله. کنترل مناسب دیابت، ترک سیگار و رعایت توصیه‌های پزشکی می‌توانند احتمال بهبود بهتر و کاهش عوارض را افزایش دهند.

آیا آرتروپلاستی برای سالمندان نیز قابل انجام است؟

سن به تنهایی مانع انجام این جراحی نیست. تصمیم‌گیری بر اساس وضعیت عمومی بیمار، کیفیت استخوان، بیماری‌های همراه و یافته‌های تصویربرداری انجام می‌شود.

آیا پس از آرتروپلاستی احتمال نیاز به جراحی مجدد وجود دارد؟

احتمال جراحی مجدد پایین است، اما صفر نیست. در موارد نادری ممکن است به علت پیشرفت بیماری، آسیب جدید یا مشکلات مربوط به پروتز، درمان یا جراحی مجدد لازم شود.

آیا انجام این جراحی در ایران امکان‌پذیر است؟

بله. این روش در مراکز محدودی از کشور انجام می‌شود. در بیمارستان سینا وابسته به دانشگاه علوم پزشکی تهران، بیماران واجد شرایط پس از ارزیابی دقیق می‌توانند از این روش درمانی با استفاده از امکانات یک مرکز دانشگاهی و تعرفه‌های دولتی بهره‌مند شوند.

پیام پایانی

اگر درد گردن، انتشار درد به شانه یا دست، بی‌حسی انگشتان، ضعف عضلات یا اختلال در راه رفتن را تجربه می‌کنید، توصیه می‌شود برای بررسی دقیق به جراح مغز و اعصاب یا جراح ستون فقرات مراجعه کنید. تشخیص صحیح و درمان به‌موقع می‌تواند از آسیب دائمی اعصاب یا نخاع جلوگیری کرده و شانس بهبود کامل را افزایش دهد.

پیشرفت‌های چشمگیر در جراحی ستون فقرات، از جمله آرتروپلاستی دیسک گردن، امکان درمان بسیاری از بیماران را با حفظ حرکت طبیعی ستون فقرات فراهم کرده است. با این حال، موفقیت درمان بیش از هر چیز به انتخاب صحیح بیمار، برنامه‌ریزی دقیق درمان و انجام جراحی توسط تیمی مجرب بستگی دارد. هدف ما ارائه درمانی ایمن، مبتنی بر شواهد علمی و متناسب با شرایط اختصاصی هر بیمار است.